Evliliğin iptali davası (evliliğin geçersizliği davası) ; boşanma davalarından farklıdır. Boşanma davalarında geçerli bir evliliğin sonlandırma talebi varken; evliliğin iptali davalarında evlilik bazı şartları taşımadığından ötürü başından itibaren geçersizdir. Türk Medeni Kanunu uyarınca belirtilen bazı şartların varlığı halinde evlilik temelden itibaren kurulmamış olup evliliğin geçersiz sayılması gerekir. Evliliğin iptali davaları özel usul ve esaslara sahip olup dava açmak için İstanbul boşanma avukatından hukuki yardım almanız gerekmektedir.
Evlenme için kanunun aradığı bir takım şartların eksikliği halinde, bazı evlenme engellerine uyulmaması halinde evlilik kesin(mutlak) veya düzeltilebilir(nisbi) şekilde sakatlanır. Burada anlaşılması gereken şey evlilik kendiliğinden geçersiz olmaz ancak ileride taraflardan biri ” evliliğimizde ……. şartı eksikti” diyerek evliliğin iptalini talep edilebilir. Mahkeme, evliliğin iptali kararını verene kadar evlilik geçerli bir evliliktir.
Evliliğin iptali hallerinde iptal sebepleri, dava açacak kişiler ve dava süreleri değişiklik gösterir.
Evliliğin İptali Davası Sebepleri Nelerdir?
Bu tür davalarda kesin ve nisbi sebepler olmak üzere 2 çeşit gerekçe bulunmaktadır. Gerekçeler evliliğin ileride geçerli hale gelip gelmemesi adına önemlidir. Mutlak sebeplerin varlığı halinde evlilik birliği geçmişe dönük olarak geçersizdir. Bu noktada evlilik birliğindeki eksikliğin giderilerek geçerli hale getirmek mümkün değildir. Evliliğin iptalindeki nisbi sebeplerin varlığı halinde ise eksiklik giderilerek evlilik geçerli hale getirilebilir. Bu sebepleri yazının devamında inceleyeceğiz.
Evliliğin iptali davasında kesin (mutlak) sebepler nelerdir?
Evliliğin iptaline sebep olan kesin evlenme engelleri Türk Medeni Kanunu Madde 145′ de belirtilmiştir. Kanunda belirtilen kesin sebeplerin varlığı halinde bu durum çok istisnai bir düzenleme olarak bu kesin sebep kamu düzenini ilgilendirdiği için Cumhuriyet Savcısı da dava açabilir.
Kanun’da belirtilen evliliğin iptaline sebep olan kesin sebepler;
1-Eşlerden birinin mevcutta evli olması
Yurt dışında boşanan çiftler, yabancı mahkeme kararını Türkiye’ de geçerli hale getirmediği yani tanıma tenfiz davası açmadığı için hala evli görünebilir. Böyle bir durumda yabancı mahkeme ilamını tanıma davası ile Türk mahkemeleri tarafından onaylatarak medeni durumunuzu bekar haline getirmelisiniz.
2-Eşlerden birinin evlenme esnasında ayırt etme gücünden sürekli yoksun bulunması
3-Eşlerden birinin evlenmeye engel olan akıl hastalığının bulunması
4-Eşlerin arasında evlenmeye engel teşkil edecek akrabalık bağı bulunması halinde evlilik mutlak butlanla geçersizdir.
Evliliğin İptali Davasında Nisbi Sebepler Nelerdir?
Evlilik birliği devam ederken eşlerin bazı sebeplerden ötürü evliliğin geçersiz olduğunu beyan ederek dava açması söz konusu olabilir. Burada evlilik talep doğrultusunda hakim kararı ile geçersiz hale gelir, taraflar boşanmış sayılmaz çünkü açıklandığı üzere geçerli bir evlilik kurulamamıştır.
1- Evlilik birliği esnasında geçici olarak ayırt etme gücünden yoksun olmak
2- Evlenmeyi düşünmediği, istemediği halde iradesi sakatlanarak evlenmeye razı edildiğini beyan eden ve kanıtlayabilen tarafın evliliği iptal olur
3- Eşin evlilik birliğini çekilmez hale getiren ve daha önce bilinse idi evlilik kararı verilmeyecek bir hususa ilişkin yanılma neticesinde evlenilmiş ise evlilik birliğinin iptali talep edilebilir.
4- Kandırılma halinde evlilik birliği geçersiz hale gelir.
Eşin namus ve şerefi hakkında doğrudan eşi tarafından veya eşin bilgisi dahilinde bir başkası tarafından kasten gerçeğe aykırı bilgi verilmesiyle evliliğe razı edilen kişi evliliğin iptali talebinde bulunabilir.
5-Taraflardan birinin altsoyu sağlığı hakkında ağır tehlike oluşturan bir hastalık kendisinden gizlenmişse evliliğin iptali davası açılarak evlilik geçersiz hale getirilebilir.
Açıkça görüyoruz ki evliliğin iptaline ilişkin sebepler tarafların kandırılması, aldatılması, yanıltılması sebepleri ile evlilik baştan itibaren geçersiz hale gelir. Evliliğin geçersiz hale gelmesini talep eden taraf beyanlarını ispatlamak zorundadır. Evliliğin iptali davasında tanık beyanları geçerli iken kimi durumlarda sağlık raporu sunulması gerekmektedir.
Kimler evliliğin iptali davası açabilir?
Evliliğin geçersizliği sebebiyle dava açacak olanlar evlilik iradesinde yanıltma, korkutma, tehdit sebebiyle evlenmiş olanlardır. Yanıltılan korkutulan tehdit edilen eş bazı durumlarda yasal temsilciler tarafından açılabilir. Tarafların biri boşanma avukatı aracılığıyla iptal davası açabilir.
Evliliğin İptali Davası Açma Süresi Nedir?
Türk Medeni Kanununda belirtilen şartları taşıyan evlilikte; evliliğin iptali davası için dava açmak isteyen taraf için herhangi bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Evliliğin her aşamasında iptal davası açılabilir. Evlilik birliği ölüm sebebiyle sona ermiş olsa dahi evliliği geçersiz hale getiren mutlak butlan sebepleri varsa dava açılabilir. Mutlak butlan sebepleri kamu yararını ve kamu düzenini de ilgilendirdiği için iptal davası açmak için yanıltıldığını korkutulduğunu ve korktuğunu anlayan taraf 6 ay ve her halde 5 yıllık hak düşürücü süre içerisinde dava açmalıdır.
Evliliğin iptali Davasında Yargıtay Kararları
Akrabalık İlişkisinin Varlığı Halinde Evlilik İptal Edilebilir.
Davacı, dava dilekçesinde evliliğe engel olacak yakın akrabalık ilişkisi bulunduğunu, nüfus kayıtları ile ispatı sabit olacak şekilde dayı, yeğen ilişkisinin bulunduğunu bu sebeple evlilik birliğinin iptal edilmesi gerektiğini talep etmiştir. Davalı eş; nüfus müdürlüğündeki kayıtların gerçeği yansıtmadığını ifade etmiştir. Davalılar nüfus müdürlüğündeki kayıtların gerçeği yansıtmadığını nüfus kaydının düzeltilmesi davasının açıldığını ancak yargılamanın devam ettiğini ifade etmiştir. Dava nüfus kaydının düzeltilmesi davasının sonucunun beklenmesi gerektiğinden bahisle, beklemeden karar veren yerel mahkemenin kararını iptal etmiştir.
Boşanma Davası ve Evliliğin İptali Davasının Karşılıklı Açılması
Davacı kadın dilekçesinde eşinin kalıcı hastalığı sebebiyle askere gitmediğini, kocası ile ortak hayatı sürdürmenin kendisi için imkansız hale geldiğini, bu sebeplerin evlilikten sonra öğrenildiğini, kendisi ve alt soyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan hastalığın gizlendiğini bu sebebi öğrense idi evliliğin gerçekleşmeyeceğini ifade etmiştir. Belirtilen sebepler doğrultusunda evlilik birliğinin iptalini talep etmiştir. Davalı erkek ise evlilik birliğinin temelden sarsılması sebebi ile boşanma talep etmiştir. Yapılan yargılamada kadının evliliğin iptali davası değerlendirilmeden boşanma davasının değerlendirilmesinin hukuka aykırı olduğu gerekçesi ile boşanma kararını kaldırmıştır.
Karı-koca ilişkisi oluşmamış ise evliliğin iptali davası açılabilir.
Boşanma davasının duruşmaları devam ederken evliliğin iptali talebinin bulunduğu her iki tarafında bu hususu kabul ettiği görülmektedir. Türk Medeni Kanunu gereğince 145.Madde’de mutlak butlan sebepleri, TMK 149,150,151.maddelerde nisbi butlak halleri düzenlenmiştir. Dosyada davalı ve davacı evlenmelerinin gerçek iradelerini taşımadığı, davalının cezaevine girmemesi amacı ile evlendiklerini, aralarında karı-koca ilişkisinin olmadığı anlaşılmaktadır.
Tarafların evlenmelerine rağmen birlikte olmaması TMK düzenlenen evlenmenin iptali şartlarını taşımadığını evliliğin iptaline karar verilmesinin usul ve esasa aykırı olduğunu, kararın bozulmasını talep etmiştir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kanun yararına bozma isteğini belirtilen sebeplerden ötürü bozmuştur.
Evliliğin iptali davası, boşanma davasına dönüşür mü?
Evliliğin iptali davası ile boşanma davasının birbirinden farklı davalar olduğunu, taraflar açısından da doğurduğu sonucun temelden farklılıklar arz ettiğini ifade etmiştik. Taraflar açtıkları davada nisbi butlan sebeplerinin olması neticesinde evliliğin iptali davası açılması gerektiğini ifade etmiştir. Davacı vekili yargılama devam ederken ıslahtan vazgeçtiklerine ilişkin dilekçe sunmuştur. Ancak ilerleyen duruşmada ıslah yolu ile davanın boşanma davasına dönüştürülmesini talep etmiştir. Islah HMK kuralları gereğince yalnızca bir kez kullanılabilen bir hak olup aynı davada iki kere ıslah yoluna başvurulamaz.
Şizofreni, Anksiyete, Bipolar Duygu Durum Bozukluğu hastalıkları
Davacı erkek, eşinin şizofreni hastası olduğunu, bu hastalığın kendisinden gizlendiğini, hastalıktan bilgisi olsaydı evliliğin gerçekleşmeyeceğini ifade ederek nisbi butlan ile evliliğin iptalini talep etmiştir. Davacı kadın ise evlilik birliğinin temelden sarsılması sebebiyle boşanma talebinde bulunmuştur. Mahkeme, mutlak butlan sebebi ile evlilik birliğinin iptaline karar vermiştir. Yargıtay, dosya incelemesinde hakim tarafların talepleri haricinde bir karara varamayacağından sebeple dosyanın bozulması gerekmiştir. Ancak nisbi butlan sebebiyle tarafların boşanması uygundur.
Bir diğer dosyada ise tarafların 05.07.2018 tarihinde evlendiği, 23.10.2020 tarihinde ‘bipolar duygu durum rahatsızlığı’ tanısı konulmuştur. Ancak 09.09.2019 tarihli sağlık raporunda ise hastanın tedavi aldığı, kişinin duygu durum ilaçları kullandığını, dönem dönem hastalığın kontrol aldığına alındığı belirtilmiştir. Yargıtay dosya incelemesinde her iki yerden alınan raporlar neticesinde kadının sürekli olarak ayırt etme gücünü etkileyen bir rahatsızlık olmadığından evlilik birliğinin iptaline dair şartları taşımadığından bahisle yerel mahkeme kararını bozmuştur.
(Sahte) Evlilik Sözleşmesi
Taraflar arasında görülen davada , davacı olan kadın; eşine karşı evlilik birliğinin temelden sarsılması sebebiyle boşanma davası açmıştır. Ancak davalı erkek karşı dava açarak boşanma değil, evliliğin iptalini talep etmiştir. Bu doğrultuda kadınla zorla evlendiğini resmi nikahın yapılmadığını belirterek evliliğin batıl olduğunu belirtmiştir. Yerel mahkeme ise boşanma kararı vermiştir. Ancak evliliğin iptali davasının öncelikle araştırılarak boşanma kararından önce karar verilmesi gerekirken evliliğin iptali davasında karar verilmeden boşanma kararı verilmesi kanuna aykırı bulunmuştur. Bu sebeple bu tarz davalarda öncelikli olarak evliliğin iptali davasının esasının incelenmesi gerekir. (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2016/12903 E. 2018/4653 K.)
SIK SORULAN SORULAR
Evliliğin iptali davası süresi nedir?
Evliliğin iptali talepli açılan davalarda kanun koyucu hak düşürücü süreye başvurmuştur. Evliliğin iptal davası açılması ; iptal sebebi öğrenildikten sonraki 6 aylık süreye tabidir. Herhalde 5 yıl süre geçmesi ile dava hakkı düşer.
Evliliğin iptali sebepleri nelerdir?
Evliliğin iptali bazı somut sebeplere bağlıdır. Bu sebepler biriyle evli iken başka biriyle evlenilmesi bu durum kimi zaman yurt dışında boşanma kararı alınmasına rağmen Türkiye’de tanıma tenfiz davasının açılmaması sebebiyle kararın Türkiye’de geçerli olmaması örnek verilebilir. Akıl hastalığına sahip biriyle evlenilmesi durumunda evliliğin iptali gerekmektedir.
Evliliğin iptali davası nerede açılır?
Evliliğin iptali davalarında yetkili mahkeme tarafların boşanma davalarında da yetkili olan yer mahkemesidir. Görevli mahkeme aile mahkemeleridir. Bu halde evliliğin iptali davalarında tarafların evlilik içindeki son ayda ikamet ettikleri yer aile mahkemeleri görevli olacaktır.
Evlilik başvurusu iptali nasıl yapılır?
Evlilik başvurusunun iptal edilmesi hukuk mahkemeleri nezdinde sürdürülen bir işlem değildir. Evlilik başvurusunun yapıldığı evlendirme dairesine müracaat edilerek başvurunun iptali veya iptal edilmesi için gerekli şartlar öğrenilmelidir.
Evliliğin nisbi butlanla iptali nedir?
Taraflardan birinin geçici olarak ayırt etme gücünden yoksun olması ve bunun evlilik birliğini çekilmez hale getirmesi neticesinde evliliğin nisbi butlanı sebebeiyle dava açılabilir.
Evliliğin mutlak butlanla iptali nedir?
Evliliğin mutlak butlanla bitme sebebi evliliğin kesin olarak geçersiz sayılacağı sebeplerinin olmasıdır. Evliliğin iptalini gerektiren kesin sebepler ayırt etme gücünden yoksunluk ve evliliğe engel olacak seviyede hısımlık olarak değerlendirilebilir.
Evliliğin iptalini kimler isteyebilir?
TMK madde 146 gereğince evliliğin iptali sebebi nisbi butlan sebebi ise yalnızca taraflar açabilir. Tarafların dava esnasında ölümü halinde mirasçıları açılan davaya devam edebilir. Mutlak butlan sebeplerinin varlığı halinde ise cumhuriyet savcısı resen dava açabileceği gibi taraflardan biri de dava açabilir.
