İnternette Unutulma Hakkı; 21.yy insan haklarından biridir. Hukuk insan ihtiyaçları ile gelişen ve değişen dinamik bir alandır. Teknolojinin gelişmesi ve sınırsız veri işlenmesine, yayınlanmasına olanak sağlaması ile bu dönem insanlarına özgü yepyeni bir hak olarak unutulma hakkı ortaya çıkmıştır. İnternette kişilik haklarını zedeleyen yayınlar yapan kişilerin paylaştığı hukuka aykırı içeriklerin kaldırılması, içerik silinmesi, yayın yasağı getirilmesine ilişkin dava takipleri Avukat tarafından yapılacak ve müvekkilin menfaatini korumaya yönelik tedbir kararları da derhal talep edilecektir.
Burada karıştırılmaması gereken husus Unutulma Hakkının yalnızca internet verilerini kapsamasıdır. Bu sebeple özel hayatın gizliliğinin ihlali ve mahremiyetin korunmasına yönelik haklar açısından dar kapsamlıdır.
Unutulma hakkı; verileri işlenen kişinin internette yer alan kişisel bilgilerinin arama sonuçlarında kendi adları ile bağlantılı olarak çıkmaması talep etme hakkıdır. 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununu 7.Madde’ de hukuka uygun olarak işlenen ancak işlenmesini gerektirecek sebeplerin ortadan kalkması halinde verileri işlenen kişinin talebi üzerine veya re’ sen veri sorumlusu tarafından silinmesi, yok edilmesi veya anonim hale getirilmesi olarak tanımlanmıştır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2014/456 Esas 2015/ 1679 Karar 17.06.2015 tarihli kararında unutulma hakkını ”Üstün bir kamu yararı olmadığı sürece, dijital hafızada yer alan, geçmişte yaşanılan, olumsuz olayların bir süre sonra unutulmasını, başkalarının bilmesini istemediği verilerin silinmesini, yayılmasının önlenmesini isteme hakkına sahiptir.” olarak tanımlamıştır.
Yargıtay 19. Ceza Dairesi 10.12.2018 tarihli 2018/ 7735 Esas, 2018/13080 Karar sayılı bir başka kararında ise Unutulma hakkını ”..Kişilerin manevi varlıklarını geliştirmeye fırsat vermek açısından devletin pozitif bir yükümlülüğüdür..” olarak belirtmiştir.
İnternet her içeriğin ‘bir tık’ uzaklıkta olduğu bir teknolojidir. Bu teknolojide insanlar zaman ve mekan olmadan her an bizleri her an keşfedebilmektedir. Halbuki bizler geçmişte bugün yapmayacağımız tercihleri yapmış olabiliriz; geçmiş tercihlerimizden bugün üzüntü duyabiliriz, geçmişe ait izlerin varlığı bizi ve hayatımızdaki insanları üzebilir, utanç duymalarına sebep olabilir. Bu gibi durumlar olmasa dahi sadece kendi benliğimiz üzerindeki haklarımız sebebiyle unutulmak ve sıfırdan başka bir kimlikle hayatımıza başlamak istiyor olabiliriz. Örneklersek; dini inançlarımızın değişmesi ve bu sebeple görüntümüzün değişmesi ,yeni bir meslek edinmemiz ve bu mesleğin getirdiği sorumluluk, değişen çevre ve benzeri faktörlerden ötürü geçmiş verilerimizin silinmesine ihtiyaç duyabiliriz. İtibarımızı zedeleyen durumlarla ilgili de ‘unutulmayı’ talep edebiliriz.
İnternet her anının ‘bir tık’ uzaklıkta erişime açık olması sebebiyle kişilerin geçmişleri ile sürekli yüzleşmesine sebep olmakta ve kişileri psikolojik olarak yıpratmaktadır. İnsanın yapısı unutmaya elverişlidir. Bu özelliğimiz sayesinde travmatik deneyimlerimizi arkamızda bırakır, unutur, iyileşir ve yeni tercihler yaparız. İnternetin bu yapısı kişilerin doğal süreçleri geçirmesine de engel olmaktır. Bu sebeple bir hukuk kavramı olarak Unutulma Hakkı gelişen teknoloji ile ortaya çıkmıştır.
İnternette Unutulma Hakkından Tüzel Kişi Yararlanabilir mi?
Unutulma hakkı mevcut düzenlemeler çerçevesinde yalnızca gerçek kişiler üzerinde geçerlidir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ ne yapılan Church of Scientologht of Paris V. Fransa Başvuru No: 19509/92 Karar tarihi: 09.01.1995 ve Christine Goodvin V.Birleşik Krallık Başvuru No: 28957/95 Karar Tarihi: 11.07.2002 kararları incelendiğinde görülecektir ki unutulma hakkından gerçek kişiler faydalandırılmıştır.
Buradaki en temel sebep unutulma hakkının kişisel verilerin ve özel hayatın gizliliğinin korunması kapsamında değerlendirilebilmesinden kaynaklanmasıdır.
Tüzel kişiliklerinde unutulma hakkına ihtiyacı olduğu bizim kanaatimize göre bir gerçektir. Şöyle ki tüzel kişilerinde gerçek kişiler gibi bir itibarı vardır. Marka değerlerini zedeleyebilecek nitelikte haberlerin yayınlanması veya tüzel kişiliğin bir suça karışması ihtimalinde tüzel kişilik hakkında gereken tedbirler uygulansa dahi markasının adı lekelenmiş olacaktır. Şirket cezasını çekmiş olsa dahi markasının Google arama sonuçlarında süresiz olarak suça ilişkin arama sonuçlarında görülmesi şirketin de maddi kazancını önemli ölçüde azaltacaktır. Bu ve benzeri haklı gerekçeler ile gerek gerçek kişiler gerek tüzel kişiler açısından Unutulma Hakkının uygulanması gerektiği kanaatindeyiz. Ancak belirttiğimiz gibi mevcutta tüzel kişiler için son derece istisnai durumlar haricinde unutulma hakkından bahsedilmemektedir.
İnternette Unutulma Hakkı İstinaları Var mıdır ?
Yargıtay; ”unutulma hakkı bireyin dijital hafızada yer alan fotoğrafı, kimliği, geçmişte yaşanılan olumsuz olayları, başkalarının bilmesini istemediği , bir süre sonra unutulmasını talep ettiği kişisel verilerin kamunun üstün yararı olmadıkça silinmesini isteme hakkı” olarak tanımlamıştır. Burada sizin de dikkat ettiğiniz gibi kamunun üstün yararı varsa kişi unutulma hakkı talebinde bulunamayacaktır. Kural olarak arama motorları kişisel verileri işlerken yasaya uygun işlemek ve adaletli davranmak zorundadır. Unutulma hakkı özel hükümlere karşı gelmemek kaydı ile tarihsel, istatiksel, bilimsel veriler için işlenmiş olmak kaydı ile arama motorlarında verilerin yayında kalmasına izin verilebilir. Ayrıca gazetecilik kapsamındaki işler ile edebi ve sanatsal faaliyetlerde kişisel verilerin unutulma hakkının istisnalarını teşkil edebilmektedir. Basın ve Yayın özgürlüğünün varlığı ile kişi hakları ve kişi özgürlüğünün arasındaki hassas dengeden ötürü unutulma hakları yukarıdaki amaçlar doğrultusunda işlenen veriler için geçerli olmayacaktır.
İçerik Sildirme Davaları
Bu soruya cevap verebilmek için yüksek mahkeme kararlarına bakılması gerekmektedir. Yargıtay’ın 2017 tarihli kararına konu olay şu şekilde gerçekleşmiştir. İzmir Emniyet Müdürlüğü’nün 2007 senesinde gerçekleştirdiği bir operasyon kapsamında gözaltına alınan şahıslar hakkında ülke genelinde yayınlanan haber sitelerinde ve gazete başlıklarında ‘manken olmak için geldiler, fuhuş batağına düştüler’, ‘İnsan ticareti operasyonunda 8 kişi tutuklandı’ , ‘Fuhuş davasında 3 tahliye’ gibi başlıkların altında şüphelilerin açık isimleri verilmiştir. Davanın ilerleyen aşamalarında sanıklar beraat kararı almıştır. Olayın üzerinden geçen 8 seneden sonra kişiler haber içeriklerinin yayından kaldırılmasına ilişkin yerel mahkemede talepte bulunmuşlardır.
Öncelikle belirtmek isteriz ki unutulma hakkı yasaya uygun olarak işlenmiş verilen daha sonra yukarıda saydığımız sebepler doğrultusunda kaldırılmasına ihtiyaç duyulmuştur. Ancak eğer unutulması talep edilen içerik hukuka aykırı olarak işlenmişse bu bir suç olduğu için 5651 Sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun uyarınca yayınlandığı andan itibaren içeriklerin yayın akışının kesilmesine yönelik ihtiyari tedbirler talep edilebilecektir. Hukuka aykırı içerikler hakaret, tehdit vb. amaçlar doğrultusunda yayınlanan içeriklerdir. Bu ve benzeri içerikler için yayın tarihinden itibaren derhal önlem alınmasını talep edebilirsiniz. Böyle bir durumda unutulma hakkına dayalı bir başvuru yerine özel hayatın gizliliği ve korunması, mahremiyet hakkı, kişisel verilerin korunması gibi hukuki gerekçelere dayalı şikayet talebinde bulunmak gerekir.
İnternette Unutulma Hakkı Erişimin Engellenmesi Talebi
Unutulma hakkının özel hayatın gizliliği hakkından farklı bir hak olduğuna yukarıda değindik. Ancak netleştirmek isteriz ki talep sebepleri farklı olsa dahi unutulma hakkını talep edecek kişiselde güncel hukuk kuralları çerçevesinde erişimin engellenmesi talebinde bulunacaklardır. 5651 sayılı kanun uyarınca içeriklere ilişkin yayınlanmasını istemediğiniz bölümlerin bildirilmesi gerekmektedir. Mecbur kalınmadıkça internet sitesine erişimin kaldırılması değil içeriğin kaldırılması hedeflenmektedir. Alınacak tedbirler Anayasa Madde 13 gereğince ölçülülük ilkesine uygun olmalıdır. Bu kapsamda unutulma hakkına ilişkin talepler 5651 Sayılı Kanun uyarınca kişilik haklarının ihlali çerçevesinde değerlendirilerek ihlalin gerçekleştiği kısmın (URL) erişime engellenmesini talep edebilecektir. Buna ilişkin talepler Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca bağlı bulunduğunuz yerdeki Nöbetçi Sulh Ceza Hakimliği’ ne müracaat edilerek yapılacaktır. Aşağıda paylaşılan dilekçe örnek niteliğindedir. Somut olayınızın hangi hak ihlaline girdiğine ilişkin tespitin yapılması ve olayınıza özgü dilekçe hazırlanması uzmanlık gerektiren bir iştir. Hak kaybı yaşamamanız adına avukattan danışmanlık almanızı tavsiye ederiz.
ERİŞİMİN ENGELLENMESİNE İLİŞKİN DİLEKÇE ÖRNEĞİ
T.C.
İSTANBUL NÖBETÇİ SULH CEZA HAKİMLİĞİ’NE
TALEPTE BULUNAN :
VEKİLİ : AV. ESER ESERÇELİK
KONU : Özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesi sebebi ile erişimin engellenmesi talebimizden ibarettir.
AÇIKLAMALAR
- Müvekkilim A.B. birkaç hafta önce Y.Z. ile yaptığı video görüşmesinin gizlice kayıt altına alındığı, bu video görüşmesine ilişkin görsellerin @d….. tarafından sosyal medya platformu olan Instgram, Tiktok gibi kanallarda müvekkilin bilgisi ve izni olmadan yayınlandığını öğrenmiş bulunmaktayız. Hukuka aykırı şekilde yayınlanan bu içerikler ile müvekkilimin kişisel hakları ihlal edilmiş bulunmaktadır. Müvekkilimin @instgram/.. ve @tiktok/.. URL adreslerinden ulaşılan ve hukuka aykırı yolla yayınlanan bu içerikler müvekkilim sosyal yaşantısını olumsuz yönde etkilemektedir.
- Bu eylemle ilgili İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına ………. sayılı başvuru numarası ile suç duyurusunda bulunulmuştur.
- Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Madde 8 “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına
sahiptir. 2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin hukuka
uygun ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı,
düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve
özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.” denilmektedir. Aynı zamanda Anayasa Madde 20′ de yer alan hali ile ‘Özel Hayatın Gizliliği’ kapsamında ve Türk Ceza Kanunu’nda belirtilen özel hükümler çerçevesinde yukarıda izahına çalıştığımız sebeplerle özel hayatının gizliliği ihlal eden içeriklere erişimin engellenmesine yönelik istemde bulunma zorunluluğu hasıl olmuştur.
HUKUKİ NEDENLER:
DELİLLER:
SONUÇ VE İSTEM:
Yukarıda izah etmiş olduğumuz sebepler ile re’sen gözetilecek sebepler doğrultusunda telafisi güç ve imkansız zararlar doğmaması adına özel hayatın gizliliğini ihlal eden, hukuka aykırı yollarla toparlanmış içeriklere erişimin engellenmesi kararının verilmesini, bu kararın Bilgi ve İletişim Kurumu’na gönderilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.
AV. ESER ESERÇELİK
