Lizbon hasta hakları bildirgesi; sağlık hukuku kapsamında hasta hakları bütünün içindeki parçalardan biridir. Bu anlamda uluslararası bildirgeleri incelenmesi gerekmektedir. Hasta haklarının ihlali halinde tıbbi malpraktis davaları gündeme gelmekte olup, bu alanda uzmanlık seviyesinde avukatlık hizmeti veren hukuk büromuz tarafından hastanın hukuki menfaatleri korunmaktadır.
Lizbon Hasta Hakları Bildirgesi’ nin en önemli özelliği uluslararası alanda yayınlanan hasta haklarını ifade eden ilk bildirge olmasıdır. Hekimlik meslek örgütü olan Dünya Tıp Birliği’ nin 1981 de yayınlamıştır. Genel olarak vurgulanan konu hasta haklarının sağlık hizmetlerinin ayrılmaz bir parçası olduğu ve bu sebeple hekimlerinde hasta haklarına saygı duymak zorunda olduğu ile ilgilidir.
Lizbon bildirgesi hukuksal bir bildirgedir. Bağlayıcılığı yoktur. Lizbon Bildirgesi I 1981’ de yayınlanırken Lizbon Bildirgesi II 1995’de yayınlanmıştır ayrıca 2005 ve 2015 yıllarında da revize edilmiştir.
Lizbon Bildirgesinde Hasta Hakları Nelerdir ?
1-Hastanın Nitelikli Sağlık Bakımı Hakkı
Herkes ayrımcılığa uğramadan sağlık hizmetlerinden yararlanma ve objektif, tıp ve etik kurallarına uygun sağlık hizmeti alma hakkına sahiptir. Hastanın, menfaatine uygun tedavi görme ve onaylı tıbbi gereksinimlere uygun hizmet alma hakkı vardır.
Sağlık hizmetlerinin kalite standartlarına uygun olma zorunluluğu vardır.
Kaynakların sınırlı olduğu bir durumda (örnek savaş, kıtlık, felaket vb) hasta seçmek gerekiyorsa, hizmet alması gereken tüm hastalar seçime dahil edilmelidir. Çeşitli sebeplere dayanarak bir gurup dışarı atılmamalıdır.
Günümüzdeki kanunlarda da kendine yer bulan bir diğer madde ise sağlık hizmetleri sürekli verilmesi gerektiğinden hastaya makul destek sağlanmadan yani hizmet verecek bir başka sağlık personeli bulunmadan; hastanın tedavisi yarım bırakılamayacaktır.
2- Hastanın Seçim Hakkı
Hasta doktorunu hem özel hem de kamu sağlık hizmeti sunucularında seçebilmelidir.
3- Hastanın Kendi Geleceğini Belirleme Hakkı
-Hasta kendi geleceğini kendisi belirler
-Hekim hastanın bu kararının sonuçları hakkında ayrıntılı bilgi verir.
-Hekim hastanın tedavi tıbbi girişimlere onam verme ve vermeme hakkına birlikte saygı duyar.
-Yukarıda sayılan hususlar bireylerin klinik araştırmalara katılma durumunda da geçerliliğini korur.
4- Hastanın Bilincinin Kapalı Olması
– Hastanın bilincinin kapalı olduğu durumlarda hastanın temsilcisinden onam alınmalıdır.
– Ancak hastanın bilinci kapalı, hastanın yasal temsilcisi de bulunmuyorsa hekim hastanın bilinci açıkken açıkça tedavi uygulanmamasını ifade etmemişse tedavi uygulayacaktır.
– Hekimin intihar girişimi sonrası bilinci kapanan hastaya müdahale etmesi gerektiği ifade edilmiştir.
5- Hastanın Yasal Yeterliliği Yoksa
Hastanın yasal yeterliliği olmasa dahi hasta karar verme hakkını saklı tutar. Hastanın çocuk olması veya yasal yeterliliği olmaması durumunda onun yerine yasal temsilcisi karar alır. Ancak hasta yeterlilik seviyesince karara dahil edilmelidir. Hasta yakınlarına bilgi verilmesini isteme hakkına da sahiptir.
Acil durumlarda hekim hastanın en yüksek yararına uygun şekilde davranmalıdır.
6-Hastanın isteğine karşın yapılan girişimler
Hasta istememesine rağmen bazı tıbbi girişimler yapılabilecektir. Bu maddeye göre hastanın tanı ve tedavi ile ilgili tıbbi girişimler, tıp etiğine uygun ve yasalar izin verdiği hallerde yapılabilecektir.
7- Hastanın Bilgilendirilme Hakkı
Hasta kültürüne, gelenek ve göreneklerine aynı zamanda anlama kapasitesine uygun şekilde bilgilendirilmelidir. Yani hekim, hastanın anlamayacağı şekilde tıbbi kelimelerle hastanın bilgi ve kapasitesine uygun olmayan bilgilendirmenin kabul edilmesi mümkün değildir. Burada hastanın gerçek anlamda bilgilendirilmesinden bahsedilmektedir. Özü ve sözü uyumlu bilgilendirmeden bahsetmekteyiz. Gizlilik hakkı ile ilgili bu maddeye göre, hastanın kimliği ile bağlantı kurulabilecek tüm bilgilerin korunması için arşiv sistemine göre saklanması gerekmektir.
Yine insan kökenli biyolojik maddelerin de gizlilik çerçevesinde saklanması gerekmektedir.
8- Hastanın Sağlık Eğitim Hakkı
Herkes kişisel sağlığı ve uygun sağlık merkezleri hakkında bilgilendirilmeye hakkı vardır. Bu maddede erken tanının önemine değinilmiştir. Hekimlerin de sağlık eğitim hakkına katılması gerektiği belirtilmiştir.
10-Hastanın Onurunu Koruma Hakkı
Lizbon Bildirgesinin II ‘ de sağlık hizmetinin ve eğitiminin her aşamsında hastanın kültürüne ve değerlerine olduğu gibi hastanın onur ve özel yaşamına saygı gösterilmelidir. Hasta acısının dindirilmesi ve insancıl bir son dönem bakımı alma, onurlu ve rahat ölü için gereken mevcut yardımın sağlanması hakkı vardır.
11- Dini Destek Hakkı
Hasta dinine uygun bir din temsilcisi ile manevi moral tesellisi kabul etme veya reddetme hakkını saklı tutar, denilmiştir.
Lizbon Hasta Hakları Bildirgesinin Önemi
Lizbon Hasta Hakları Bildirgesi hasta haklarının önemine vurgu yapan ilk bildirge olması ile oldukça büyük öneme sahiptir. Üstüne üstlük bildirgeyi yayınlayan kuruluş yazının başında da belirttiğimiz gibi Dünya Tıp Birliği yani hekimler meslek örgütüdür. Bu anlamda hekimlerin hasta haklarına bu denli dikkat vermesi hasta haklarının sağlık sisteminin ayrılmaz bir parçası olduğunu kabul etmesi açısından oldukça önemlidir. Lizbon Hasta Hakları bildirgesi güncel yönetmeliklerimizin de dayanağı olan bildirgedir. Hasta haklarına duyduğu saygı ve ayrıntılı düzenlemesi ile de uzun dönemler daha dayanak olarak alınmaya devam edecektir.
AV.ESER ESERÇELİK
Kaynakça
SERT, G. (Mayıs,2019). Uluslarası Bildirgeler ve Tıp Etiği Açısından Hasta Hakları. Ankara: SEÇKİN YAYINCILIK.
