Oy kullanmama cezası, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan kimselerin Anayasa kapsamında kendilerine tanınan seçme hakkının getirmiş olduğu sorumluluğu önemsememeleri sonucunda seçimlere ya da referandumlara katılmamaları nedeniyle Yüksek Seçim Kurulu (YSK) tarafından verilen idari yaptırımı belirtmektedir.
Bu yaptırım idari para cezası olarak öngörülmüş olup 2025 yılında söz konusu cezanın miktarı 750 TL olarak açıklanmıştır. Söz konusu miktar sabit olmamakla birlikte her yıl Yüksek Seçim Kurulu tarafından belirlenmektedir.
Türkiye’de de uygulanan ve yönetim biçimlerinden biri olan demokrasinin temelinde halkın kendi geleceğini belirleyebilme iradesi yer almaktadır. Bu iradenin uygulanma şekli ise vatandaşlara tanınan ve kanunlar ile güvence altına alınan seçme hakkıdır. Bu hak sadece bireysel özgürlüğün bir parçası değil aynı zamanda toplumsal iradenin temsilinin sağlanabilmesi için bireyin uyması gereken bir görevdir.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 67. maddesinde ‘’ Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir.’’ ifadesine yer verilmiştir. Bu kapsamda belirtilen hakların vatandaşlar tarafından etkin kullanılması ile demokrasinin uygulanabilirlik alanının genişleyeceği aşikardır.
OY KULLANMAMA CEZASI NEDİR? NASIL UYGULANIR?
Oy kullanmama cezası, kişilerin vatandaşlık görevleri kapsamında değerlendirilen oy kullanma hakkını yerine getirmemeleri nedeniyle kanunda belirtilen usul ve esaslara uygun olarak Yüksek Seçim Kurulu tarafından verilen idari para cezasıdır. Bu yaptırım kabahatler kapsamında değerlendirilir ve adli sicil kaydına işlenmez sadece kişiyi mali bir ödeme yükümlülüğü altında bırakır.
2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanununun Ek Madde 1’inde ‘’ Seçmen kütüğüne kaydı ve sandık listesinde oy kullanma yeterliliği bulunduğu halde, mahalli idareler genel ve ara seçimlerine meşru mazeretleri olmaksızın katılmayanlar ilçe seçim kurulu başkanı tarafından 200 000 (iki yüz bin) lira para cezası ile cezalandırılır. Bu karar kesindir.’’ şeklinde hüküm kurulmuştur. Burada yer alan iki yüz binlik miktar afaki olup her yıl değişim göstermektedir.
Genel kapsamda yapılan değerlendirmelerde 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunda da sandık düzeninin ve oy verme ile ilişkin suçlar kapsamında düzenlenen madde 158’de de ‘’ Sandık başında bu Kanuna göre oy verme yönünden kendisine yükletilmiş olan ödevleri ihtara rağmen yapmayan seçmenlere iki yüz elli Türk Lirası idarî para cezası verilir.’’ hükmüne yer verilmiştir
Oy kullanmama cezasının uygulanabilirliği açısından, seçim ya da referandum yapıldıktan ve oy verme işlemi sona erdikten sonra YSK tarafından katılım sağlamayan vatandaşlar seçmen kütükleri ve sandık kurulu tutanaklarından tespit edilir. Daha sonrasında ilgili kişilerin adreslerine PTT aracılığı ile tebligat gönderilir. Bu tebligatın içeriğinde oy kullanılmaması sonucunda YSK’nin hükmetmiş olduğu yaptırım ve açıklamaları yer almaktadır.
Vatandaş söz konusu idari para cezasını ödemek isterse e- devlet, vergi daireleri, PTT gibi kanallar vasıtasıyla ödemeyi gerçekleştirebilir. Bu para cezası ödenmez ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunu kapsamında takip edilir ve vatandaşlardan tahsil edilir.
‘’ Devlete, vilayet hususi idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası, para cezası gibi asli, gecikme zammı, faiz gibi fer’i amme alacakları ve aynı idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışında kalan ve amme hizmetleri tatbikatından mütevellit olan diğer alacakları ile; bunların takip masrafları hakkında bu kanun hükümleri tatbik olunur.’’
GÜNCEL OY KULLANMAMA CEZASI NE KADAR?
Güncel oy kullanmama cezası 750 TL olup bu oran her yıl Yüksek Seçim Kurulu tarafından yeniden değerlendirilmektedir. Yüksek Seçim Kurulu en son 2010 Anayasa Değişikliğine ilişkin referandum kapsamında oy kullanmaktan kaçınan mazeretsiz vatandaşlara o zamanın değeri ile 22 TL idari para cezası uygulamıştır ancak günümüzde bu cezanın uygulandığına çok fazla rastlanmamaktadır. Aynı zamanda bu cezaya itiraz yolu kapatılmamış vatandaşların söz konusu Yüksek Seçim Kurulu uygulamasına ilişkin itiraz usulüne başvurabilecekleri de belirtilmiştir.
OY KULLANMAMA CEZASI KİMLERE UYGULANIR?
Türkiye Cumhuriyeti’nde oy kullanma hakkına sahip olabilmek için belli başlı şartların varlığı aranmaktadır. 298 sayılı kanuna oy kullanamayacak kişiler;
- Silah altında bulunan erler, onbaşılar ve kıta çavuşları (Her ne sebeple olursa olsun, izinli bulunanlar da bu hükme tabidir),
- Askeri öğrenciler,
- Ceza infaz kurumlarında hükümlü olarak bulunanlar (Tutuklular ve Taksirli suçlardan hükümlü olanlar hariç).
Kısıtlı kimseler ve kamu hizmetinden yasaklı olanlar da seçmen olamazlar. Türk vatandaşı olmayanlar, seçim günü 18 yaşını doldurmamış olanlar da aynı şekilde oy kullanamazlar.
Tüm bu hususlar değerlendirildiğinde sayılan kapsam dışında kalan vatandaşlar için oy kullanmak hem bir hak hem de bir sorumluluktur. Oy kullanmama cezası da Yüksek Seçim Kurulu tarafından oy kullanmaktan mazeretsiz olarak kaçınan ve bu nedenle vatandaşlık ödevini yerine getirmeyen kişilere karşı uygulanacaktır.
SAĞLIK SORUNLARI VE ENGELLİLİK HALİ
Oy kullanmama cezası, Yüksek Seçim Kurulu tarafından oy kullanmaktan mazeretsiz olarak kaçınan seçmenler için uygulanır. Seçmenin seçim yapıldığı gün oy kullanmamasını gerektiren bir hastalığı ya da engeli mevcut ise bu durumda seçim kurulu tarafından hükmedilen cezaya söz konusu durumu gösterir belgeler ile itiraz edilirse yaptırım ortadan kaldırılacaktır.
Engellilik durumunda ise devlet seçmenlerin oy kullanabilmesi için daha fazla çaba göstermektedir. Sağlık Bakanlığından görme ve ortopedik engelli vatandaşların listesi YSK tarafından alınır ve ilgili yurttaşlar Seçmen Kütüğü Genel Müdürlüğü’nce SEÇSİS’e işlenir.
Bu sistemde kaydı olmayan seçmenler de Engelli Beyan Formunu doldurarak yerleşim yeri adresine bağlı ilçe seçim kuruluna form ile birlikte müracaat edebilir. Ancak oy kullanmaya gidemeyecek durumda olan engelli vatandaşlar da böyle bir yaptırım ile karşılaştıkları zaman itiraz yoluna başvurarak ödeme yapmaktan kurtulabilirler.
SEYAHAT VE YURT DIŞINDA BULUNMA
Seçmen sıfatını taşıyan vatandaş seçim günü fiilen yurt dışındaysa ve bu durumu resmî belgelerle kanıtlarsa kişi hakkında idari para cezası uygulanmaz. İdari para cezası uygulanması halinde de itiraz, seçmenin bağlı olduğu ilçe seçim kurulu aracılığıyla Yüksek Seçim Kuruluna yapılır. İtiraz yapılırken söz konusu mazereti belgeleyecek pasaport giriş-çıkış damgaları, yurt dışı çıkış kayıtları, uçak ve konaklama biletleri gibi evraklar da bu mazereti ispatlayacak şekilde dilekçe ekinde sunulmalıdır.
GÖREV VE ASKERLİK DURUMU
298 sayılı kanuna oy kullanamayacak kişiler silah altında bulunan erler, onbaşılar ve kıta çavuşları ile askeri öğrenciler olarak belirtilmiştir. Bu kişilerin oy kullanamamaları oy kullanma cezasına karar verilmesini engellemektedir. Aynı zamanda görevi nedeniyle oy kullanamayacak durumda olanlar da bu mazeretlerini bildirdikleri sürece söz konusu yaptırıma katlanmaktan kaçınabilirler. Dilekçe örnekleri için yazının devamını takip edebilirsiniz.
OY KULLANMAMA CEZASINA İTİRAZ MÜMKÜN MÜ?
Oy kullanmama cezasına ilişkin verilen karar vatandaşın yerleşim yeri adresine gerekçesi ile birlikte tebliğ edilir ve bu tebliğ edilen evrakta verilen yaptırıma karşı başvurulabilecek kanun yolları, yetkili mercii ve süresi açık ve anlaşılır şekilde yazmalıdır. 298 Sayılı Kanunda itiraz süreleri oldukça kısa belirtilmiştir. Bu nedenle tebligat elinize ulaşır ulaşmaz doğrudan itirazlarınızı il seçim kuruluna iletmeniz gerekmektedir.
Oy kullanmama cezası aynı zamanda bir idari yaptırım olduğu için ve Kabahatler Kanununda da buna ilişkin ‘’ İdarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idarî yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idarî yaptırım kararı kesinleşir.’’ düzenlemesi yer aldığı için doğrudan mahkemeye de başvuruda bulunulabilir.
OY KULLANMAMA CEZASINA İTİRAZ DİLEKÇESİ
… İLÇE SEÇİM KURULU BAŞKANLIĞI’NA
İTİRAZ EDEN :
VEKİLİ : Av. Doğa Eser ESERÇELİK
KONU : Oy kullanmama nedeniyle tarafıma uygulanan idari para cezasına itirazımın sunulmasıdır.
TEBLİGAT TARİHİ :
AÇIKLAMALAR
Yukarıda bilgileri yer alan … tarihli karar ile tarafıma oy kullanmama … TL idari para cezası uygulandığı, … tarihinde tebligat ile öğrenmiş bulunmaktayım.
Ancak söz konusu seçimlerde oyumu kullanamama nedenim, tamamen … kaynaklanmaktadır.
Mazeret nedeninizi açık bir şekilde açıklayınız.
Yukarıda arz ve izah ettiğim meşru mazeretlerim nedeniyle oy kullanmamamın kasıtlı bir durum olmadığını, tamamen iradem dışında gelişen olaylardan kaynaklandığını belirtmek isterim.
Bu nedenlerle, tarafıma uygulanan idari para cezasının haksız ve hukuka aykırı olduğu kanaatindeyim.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle, tarafıma uygulanan idari para cezasının kaldırılmasını veya iptal edilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.
SIKÇA SORULAN SORULAR
OY KULLANMAMA CEZASI KAÇ TÜRK LİRASIDIR?
Oy kullanmama cezası kapsamında Yüksek Seçim Kurulu tarafından belirlenen güncel 2025 ceza miktarı 750 TL olarak açıklanmıştır. Bu idari yaptırımın değeri en son 2023 yılı genel seçimlerinde gündeme gelmiş o zaman ceza miktarı 300 TL olarak belirlenmiştir. Söz konusu idari yaptırım en etkili uygulandığı dönem 2010 Anayasa Değişikliğine ilişkin referandumdur. Bu referanduma katılım sağlamayan seçmenlere 22 TL oy kullanmama cezası uygulanmıştır.
OY KULLANMAMA CEZASI NEREYE ÖDENİR?
Oy kullanmama cezasını ödemek isteyen vatandaş e-devlet platformu üzerinden, vergi dairelerinden ya da PTT’lerden bu ödemeyi gerçekleştirebilmektedir.
OY KULLANMAMA CEZASI ÖDENMEZSE NE OLUR?
Oy kullanmama cezası ödenmez ise söz konusu ceza Amme Alacakları Tahsilat Usulü Kânununa göre vergi borcu gibi tahsil edilir ve ilgili faiz oranları işletilir.
OY KULLANMAMA CEZASINA İTİRAZ EDİLEBİLİR Mİ?
Oy kullanmama cezasına ilişkin verilen karar vatandaşın yerleşim yeri adresine gerekçesi ile birlikte tebliğ edilir ve bu tebliğ edilen evrakta verilen yaptırıma karşı başvurulabilecek kanun yolları, yetkili mercii ve süresi açık ve anlaşılır şekilde yazmalıdır. 298 Sayılı Kanunda itiraz süreleri oldukça kısa belirtilmiştir. Bu nedenle tebligat elinize ulaşır ulaşmaz doğrudan itirazlarınızı il seçim kuruluna iletmeniz gerekmektedir.
Oy kullanmama cezası aynı zamanda bir idari yaptırım olduğu için ve Kabahatler Kanunu’nda da buna ilişkin ‘’ İdarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idarî yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idarî yaptırım kararı kesinleşir.’’ düzenlemesi yer aldığı için doğrudan mahkemeye de başvuruda bulunulabilir.
Türk hukuk sisteminde her ne kadar avukat ile temsil zorunluluğu bulunmasa da resmi kurum ve kuruluşlar ile mahkemelere yapılacak başvurularda avukata danışmak ve bilgi sahibi olmak önem arz etmektedir. İlgili süreçler vatandaşların zarar gördüğü ve hak kayıplarına uğradığı alanlardır. Bu nedenle Av. Doğa Eser ESERÇELİK İstanbul Avukat olarak sizlere en kaliteli hizmeti sunabilmek için çalışıyoruz. Sitemizde belirtilen iletişim adreslerinden bizlere ulaşabilir ve bilgi alabilirsiniz.
