Geriye dönük miras hakkı, mirasçıların murislerinin bazı mirasçılarını eski dönemlerdeki miras paylarını geriye dönük olarak talep etme yetkisi olarak bilinir. Miras hakkı soybağından gelen bir haktır. Mirasçı ile soybağı kurulamamışsa babalık davası açılarak öncelikle mirasçılık ilişkisi kurulur. Miras davalarının sürüncemede kalmaması için aile hukuku avukatından yardım almanız gerekir. Türk Medeni Kanunu miras hakkı ve soybağını düzenleyen aile hukukunun temel kaynağıdır. Bu kanunun ilgili maddeleri ile bu yazımızda miras hakkından bahsedeceğiz.
Geriye Dönük Miras Hakkı Nedir?
Geriye dönük miras hakkı, bir kişinin yaşarken yaptığı tasarrufların, mirasçılarının haklarını ihlal ettiği durumda gündeme gelen bir hukuki kavramdır. Mirasçılar, bu hakları kullanarak:
- Saklı pay sınırlarını aşan tasarrufların iptalini talep edebilirler.
- Miras bırakanın sağken yaptığı karşılıksız veya eşitsiz tasarrufların terekeye iadesini mahkemede talep edebilirler.
- Geriye dönük kira bedelini almak amacıyla ecrimisil davası açabilirler.
Bu şekilde geriye dönük miras hakkı, mirasçıların haklarını koruma ve mirasçılara ait olan mirası adil bir şekilde paylaşma yetkisini ifade eder.
Geriye Dönük Miras Davası
Geriye dönük miras davası, miras hukukunda özel bir yere sahip olan bir dava türüdür ve mirasçıların geriye dönük miras haklarını korumak amacıyla açtığı bir hukuki süreçtir. Bu dava, aşağıdaki üç farklı şekilde ortaya çıkabilir:
- Mirasçılar, miras bırakanın sağken yapmış olduğu tasarrufların, saklı pay sınırlarını aşması durumunda, bu tasarrufların iptalini istemek için geriye dönük miras haklarını koruma amacıyla bir tenkis davası şeklinde açabilirler.
- Miras bırakanın sağken diğer mirasçılara karşı yaptığı eşitsiz veya karşılıksız tasarrufların terekeye iadesini talep etmek için denkleştirme davası açabilirler.
- Miras bırakanın tereke kapsamında olan bir taşınmazı kullanma veya taşınmazın ürünlerinden yararlanma hakkına sahip olmayan mirasçılar, bu taşınmazın geriye dönük kira bedelini talep etmek için ecrimisil davası açabilirler.
Bu şekilde, geriye dönük miras hakkı, mirasçıların geçmişteki miras haklarını koruma ve adaletli bir şekilde mirası paylaşma yetkisini ifade eder.
Geriye Dönük Miras Davası Nasıl Açılır?
Geriye dönük miras davası açmak için, ilgili davanın özelliğine göre hazırlanmış bir dava dilekçesi ile yetkili mahkemeye başvurmak gerekmektedir. Bu başvuru sırasında, ilgili başvuru harçlarının ödenmesi de unutulmamalıdır. Bu süreç, mirasçıların geriye dönük miras hakkını koruma ve yasal olarak taleplerini mahkemeye iletmeleri için izlenen bir yoldur.
Geriye Dönük Miras Davası Nerede Açılır?
Geriye dönük miras davası, mirasçıların geriye dönük miras haklarını talep etmek amacıyla açtıkları tenkis davası veya denkleştirme davası durumlarında, görevli mahkeme genellikle asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise miras bırakanın yerleşim yeri mahkemesi olarak kabul edilir.
Öte yandan, mirasçılar arasında geriye dönük kira bedelini talep etmek için açılan ecrimisil davasında ise görevli mahkeme yine asliye hukuk mahkemesi olup, yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Bu şekilde, “geriye dönük miras hakkı” nın korunması ve yasal hakların takibi için uygun mahkeme ve yetki yerleri belirlenmiş olur.”
Geriye Dönük Miras Davası Açma Hakkında Zamanaşımı
Geriye dönük miras davası açma hakkında zamanaşımı, yasal düzenlemelere göre belirlenen zamanaşımı süreleri içerisinde kullanılmalıdır. Tenkis davası, mirasçının saklı payının ihlal edildiğini öğrendiği andan itibaren 1 yıl içinde veya vasiyetnamelerde belirtilen açılma tarihinden itibaren, diğer tasarruflarda ise mirasın açılma tarihinden itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. Mirasçılar arasında denkleştirme davası ise genellikle 10 yıllık zamanaşımı süresi içinde açılabilir.
Öte yandan, geriye dönük kira bedelini talep etmek amacıyla açılan ecrimisil davası için zamanaşımı süresi, geriye dönük olarak 5 yıldır. Bu süre içinde bu tür taleplerde bulunulmalıdır. Bu sayede geriye dönük miras hakkı, zaman içinde korunabilir ve yasal hakların takibi sağlanabilir.”
Miras Hakkı Zamanaşımına Uğrar Mı?
Miras hakkı zamanaşımına uğrar mı sorusunun cevabı şudur: temelde mutlak haklar kategorisine girdiği için zamanaşımına uğramaz. Ancak, miras hakkını kullanarak açılan bazı davalarda yasal olarak belirlenmiş zamanaşımı süreleri bulunur. Bu sürelerin sona ermesi durumunda, ilgili dava ile ilgili miras hakkı iddiası artık ileri sürülemeyecek bir duruma gelir.
Geriye dönük miras hakkının konu edildiği tenkis davası, mirasçıların saklı paylarının ihlal edildiğini öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl içinde veya vasiyetnamelerde belirtilen açılma tarihinden itibaren, diğer tasarruflarda ise mirasın açılma tarihinden itibaren 10 yıl içinde açılması gereken bir davadır. Bu sürelerin geçmesi durumunda, geriye dönük miras hakkı ile ilgili hak iddiaları artık yasal olarak geçerli olmayabilir.
Geçmişe Dönük Miras Davası Açılabilir Mi?
Geriye dönük miras davası, mirasçıların geçmişe yönelik miras haklarının korunması amacıyla açılabilecek davalardır. Ancak, bu tür davalar yalnızca miras bırakanın ölümünden sonra başlatılabilir. Çünkü miras bırakanın hayatta olduğu dönemde, mirasçının miras hakkı ve saklı payı ihlali söz konusu olmaz. Bu dönemde, mirasçılar genellikle miras haklarını talep etme yerine beklemek zorunda kalırlar. Dolayısıyla, geriye dönük miras hakkı ile ilgili davalar, miras bırakanın vefatından sonra başlatılabilir.”
Geriye Dönük Miras Hakkını Koruma Amaçlı Tenkis Davası
Geriye dönük miras hakkını koruma amacı taşıyan Tenkis Davası, iki temel koşulu gerektirir:
- Miras bırakanın vefat etmeden önceki tasarrufları veya hayatta iken yaptığı sağlar arası bağışlamaları, mirasçılara düşen payı aşmalıdır.
- Mirasçıların saklı payları, miras bırakanın yaptığı bu tasarruflar nedeniyle ihlal edilmiş olmalıdır.
Tenkis davası, bu iki temel koşulun varlığında, mirasçıların geriye dönük miras haklarını koruma amacıyla açtığı bir hukuki süreçtir.
Geriye Dönük Miras Hakkını Koruma Amaçlı Denkleştirme Davası
Geriye dönük miras hakkını koruma amaçlı Denkleştirme Davası, miras bırakanın geçmişte mirasçılara sağlar arası ve karşılıksız kazandırmalar yaptığı durumlarda, bu kazandırmaların terekeye iadesini talep etmek için açılabilen bir tür miras davasıdır. Bu dava türünde mirasçılar, miras payları hesaplanırken iade edilen tutarların dikkate alınmasını sağlarlar.
Denkleştirme davası, miras bırakanın mirasçılarına karşı miras haklarına mahsuben yapmış olduğu sağlar arası kazandırmalar için açılır. Bu davayı sadece saklı payı bulunmayan mirasçılar değil, aynı zamanda yasal mirasçılar da açabilir. Ancak, bu dava türü yasal mirasçılara karşı yöneltilirken atanmış mirasçılara karşı açılamaz.
Geriye Dönük Miras Haklarını Koruma Amaçlı Ecrimisil Davası
Geriye dönük miras haklarını koruma amalı Ecrimisil Davası, mirasın bir parçasını oluşturan taşınmazın bazı mirasçılar tarafından kullanılması veya kiraya verilmesi durumunda gündeme gelir. Taşınmazı kullanma hakkına sahip olmayan mirasçılar, bu taşınmazın geçmiş dönemlerdeki kira bedelini geriye dönük olarak talep etmek amacıyla ecrimisil davası açabilirler. Bu dava, geriye dönük miras hakkının bir yönünü temsil eder ve mirasçıların bu hakkını kullanmalarına olanak tanır.”
Mirasta Zaman Aşımı Süresi Ne Kadar?
Mirasta zamanaşımı süresiyle ilgili durumlar farklılık göstermektedir. Geriye dönük miras haklarının alınması amacını taşıyan davalarda, Türk Medeni Kanunu’na göre farklı zaman aşımı süreleri öngörülmüştür:
· Miras sebebiyle İstihkak Davası: Davacının kendisinin mirasçı olduğunu öğrendiği tarihten itibaren iyi niyetli davalılara karşı 1 yıl, iyi niyetli olmayan davalılara karşı ise 20 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Her halükarda, miras bırakanın ölümü veya vasiyetnamenin açılması tarihinden itibaren 20 yıllık zamanaşımı süresi geçerlidir.
· Tenkis Davası: Mirasçının saklı payının ihlal edildiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde veya vasiyetnamelerde belirtilen açılma tarihinden itibaren, diğer tasarruflarda ise mirasın açılma tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
· Mirasçılık Belgesinin İptali Davası: Mirasçılık belgesinin iptali davasında zamanaşımı süresi bulunmamakla birlikte, herhangi bir zamanda açılabilir.
· Mirasın Reddi Davası: Mirasın reddi davasında da zamanaşımı süresi bulunmamaktadır ve dava her zaman açılabilir.
· Mirasta Denkleştirme Davası: Mirasta denkleştirme davaları ise 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.
Bu şekilde, geriye dönük miras hakkını korumak isteyen mirasçılar için farklı zaman aşımı süreleri uygulanır ve bu süreler içinde gerekli hukuki adımlar atılmalıdır.
Geriye Dönük Miras Haklarını Alma?
Geriye dönük miras haklarını alma amacı taşıyan davalarda mirasçılar, farklı yollarla geriye dönük miras haklarını alabilirler:
- Tenkis Davası: Miras bırakanın ölümü sonrasında mirasçıların saklı paylarının ihlal edildiğini öğrendikleri durumlarda, tenkis davası açarak geriye dönük miras haklarını koruyabilirler.
- Denkleştirme Davası: Miras bırakanın sağken yaptığı sağlar arası ve karşılıksız kazandırmalar nedeniyle mirasçıların hakları ihlal edildiyse, denkleştirme davası açarak mirasçılar bu haklarını geriye dönük olarak alabilirler.
- Ecrimisil Davası: Miras bırakanın terekesinde yer alan bir taşınmazın bir mirasçı tarafından kullanılması veya kiraya verilmesi durumunda, diğer mirasçılar ecrimisil davası açarak mirasta geriye dönük kira bedeli haklarını alabilirler.
Bu şekilde geriye dönük miras hakkını koruma amacı taşıyan mirasçılar, yasal yollarla haklarını talep edebilirler ve mirasın adil bir şekilde paylaşılmasını sağlayabilirler.
Miras Hakkı Kaç Yıl Geçerli?
Geriye dönük miras hakları kaç yıl geçerlidir diye sorarsanız, mutlak bir niteliğe sahip oldukları için herhangi bir belirli süreye bağlı değildirler. Mirasçıların, mirasçı oldukları andan itibaren bu haklara sahip oldukları ve bu hakların herhangi bir belirli süreye tabi olmadan geçerli olduğu kabul edilir. Ancak, miras hukukunda miras hakkına dayanarak açılan bazı davalarda, zamanaşımı süreleri öngörülmüştür.
Bu nedenle, geriye dönük miras hakkını kullanarak mirasçıların mirasla ilgili bazı davalara başvururken zamanaşımı sürelerini dikkate almaları önemlidir. Bu sürelerin aşılması durumunda, ilgili hakların yasal olarak talep edilemeyeceği unutulmamalıdır.”
Eski Miras Araştırması Nasıl Yapılır?
Eski miras araştırma işlemi, murisin mal varlığını keşfetme sürecini ifade eder. Mirasçılar, geriye dönük miras haklarını araştırmak ve talep etmek istediklerinde, öncelikle mirasçılık belgesine sahip olmalıdırlar. Mirasçılık belgesi, genellikle sulh mahkemesi veya noter tarafından verilen bir belgedir ve mirasçının mirasçı olduğunu resmi olarak kanıtlar.
Mirasçılık belgesini aldıktan sonra, mirasçılar murisin mal varlığını ortaya çıkarmak için çeşitli adımlar atabilirler. Bu adımlar arasında tapu kayıtları, banka hesapları, taşıt tescilleri gibi resmi kurumlarla iletişime geçmek yer alır. Bu sayede murisin mal varlığı, taşınır ve taşınmazlar ile haklar açısından tam olarak araştırılır.
Miras araştırması, mirasçıların miras haklarını korumak amacıyla gerçekleştirdikleri bir süreçtir. Bu süreçte murisin mirasçıların saklı paylarını ihlal edip etmediği veya muris muvazaası gibi miras mal varlığını gizlemeye yönelik bir durumun olup olmadığı gibi önemli hususlar da incelenir. Bu şekilde, terekenin güvenliği sağlanır ve miras paylaşımı adaletli ve yasalara uygun bir şekilde gerçekleştirilir.”
Sık sorulan sorular
Miras hakkını vermemek cezası nedir?
Miras hakkının verilmemesinin cezası Türk Ceza Kanunu’nun 144. maddesinde düzenlenmiştir. Bu hükme göre paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde hırsızlık suçunun işlenmesi halinde, şikayet üzerine, fail hakkında 2 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.
Mirasçılar tereke üzerinde elbirliğiyle hak sahibi olduğundan miras hakkı vermemenin cezası 2 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.
Mirasta geriye dönük kira geliri alınır mı?
Miras olarak kalan taşınmazların intikal veya paylaşımı yapılmaksızın bir kısım mirasçılar tarafından kullanılması mümkündür. Eğer miras bir tarla ise ürünlerinden yararlanılması halinde de dava hakkı doğar. Bu taşınmazları kullanamayan veya ürünlerinden yararlanamayan mirasçılar söz konusu yararlanma bedelini ecrimisil davası açarak talep edebilirler. Dolayısıyla taşınmazı kiraya veren veya kendisi oturan mirasçıya karşı diğer mirasçılar geriye dönük kira isteme haklarını ecrimisil davası açarak kullanabilirler.
Ecrimisil davasının açılması için iki koşulun mevcut bulunması gerekir:
- İntifadan men: Diğer mirasçıların evi kullanım hakkından vazgeçmesi ve bunu mirasçıya bildirmesi gerekir.
- İhtarname: Ecrimisil davası açılmadan önce taşınmazı kullanma veya ürünlerinden yararlanma hakkı talebi mirasçıya bildirmesi gerekir.
Babadan miras kalan evde oturma hakkı babanın tüm mirasçılarına ait olan bir haktır. Babadan miras kalan evde mirasçılardan biri oturuyorsa bu durumda diğer mirasçılar taşınmazın tahliyesi ve geriye dönük kira bedeli talebinde bulanabilirler.
Taşınmazın tahliyesi için öncelikle mirasçı kullanma ihtiyacı olduğuna dair ihtarname göndermelidir. İhtarnameye rağmen mirasçı evde oturmaya devam ediyorsa geriye dönük en az 5 yıllık kira bedeli tutarında tazminat için ecrimisil davası açılmalıdır.
Ayrıca, mirasçılar taşınmazı kullanma hakkından feragat etmiş olmak kaydıyla ecrimisil davası açamadan önce taşınmazdan yararlanma istemlerini taşınmazda oturan mirasçıya bildirmeleri halinde geriye dönük 5 yıllık kira bedeli ödenmesini talep edebilirler.
Sağken miras bırakma nasıl olur?
Türk Medeni Kanunu’nun 505. maddesine göre mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan miras bırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa, miras bırakan mirasının tamamında tasarruf edebilir.
Miras bırakan kanundaki sınırlamaya uygun olmak şartıyla terekesi üzerinde istediği tasarrufta bulunabilir. Tasarruf edilebilir kısım, saklı pay mirasçılarının saklı pay oranları dışında kalan kısmı ifade eder. Bu sebeple miras bırakan saklı pay mirasçılarının saklı paylarını ihlal etmemek şartıyla herhangi bir kimseye miras bırakabilir.
Miras bırakan kişi sağ iken mallarını paylaştırdığı takdirde yasal mirasçılar için miras bırakanın ölümünden sonra farklı hukuki imkanlar söz konusudur.
- Miras bırakanın sağlığında yaptığı ölüme bağlı tasarruf ile yapılan paylaşım sonucu saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar tenkis davası açabilir. Bu suretle paylaşımın saklı paylarını ihlal ettiği ölçüde iptalini talep edebilirler. Paylaşılan mirasa itiraz süresi mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren 10 yıldır. Ayrıca tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
- Miras bırakan sağ iken mal kaçırmışsa, miras hakları ihlal edilen mirasçılar muris muvazaası (mirastan mal kaçırma davası) açabilirler.
- Miras bırakanın sağ iken yaptığı mirasın paylaşılmasını konu alan ölüme bağlı tasarruf için mirasçıların iptal davası açması halinde terekenin tekrar paylaştırılması sağlanabilir.
Miras paylaşımı ve kardeşler arasında uyuşmazlık
Miras bırakanın alt soyu eşit mirasçıdırlar. Bu sebeple ana babanın bıraktığı mirasta kanuni intikal kuralları uyarınca kardeşler eşit miras payına sahip olurlar.
Miras bırakan kişi sağ iken mallarını paylaştırırsa mirasın paylaşımı nasıl olur?
Miras bırakanın bu arzusuna göre yapılır. Ancak miras bırakanın terekesi üzerinde tasarruf özgürlüğü sınırlıdır. Miras bırakan saklı pay mirasçılarının saklı payını ihlal etmeyen tasarruflarda bulunabilir. Yasal mirasçıların paylarına ilişkin olarak tasarrufta yer alan kurallar, miras bırakanın arzusunun başka türlü olduğu anlaşılmadıkça, paylaştırma kuralları sayılır.
Miras bırakanın altsoyu yani çocukları ne kadar miras alır?
Saklı pay mirasçılardandır. Altsoyun saklı payı yasal miras haklarının yarısıdır. Bu sebeple miras bırakan sağ iken miras paylaşımı yaptığı takdirde bu paylaşım altsoyun saklı payını ihlal ettiği ölçüde geçersiz olur. Miras bırakanın sağlığında yaptığı miras paylaşımı sonucu kardeşlerden birine fazla pay bırakılması üzerine diğer kardeşin saklı payının ihlal edilmesi halinde saklı payı aşan kısmın tenkisi dava edilebilir. Kardeşler arasında zamanaşımı saklı payı ihlal edilen kardeşin bunu öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren 10 yıldır.
